Zorg via het beeldscherm helpt ouderen, 'maar vervangt persoonlijk contact niet'

Steeds meer ouderen in Flevoland ontvangen beeldzorg, contact met een zorgverlener via een tablet in plaats van of als aanvulling op de wijkzorg. Zorgverlener Coloriet zegt deze vorm van beeldzorg in te zetten om zelfstandigheid te vergroten en de wijkzorg te ontlasten. Het kan gaan om controle op medicijngebruik, begeleiding bij medische handelingen of een gesprek bij bijvoorbeeld angstklachten. Uit gesprekken met een cliënt en een medewerker blijkt dat beeldzorg veel voordelen heeft, maar ook duidelijke beperkingen kent.

De beeldzorg van Coloriet wordt centraal geregeld voor Zeewolde, Dronten en Lelystad. Medewerkers bellen vanuit huis of vanaf een werkplek en hebben contact met cliënten uit alle drie de gemeenten. Het team bestaat uit vier medewerkers die volledig in de beeldzorg werken en vier collega’s die dit combineren met wijkzorg. Volgens medewerker Xandra Zeegers biedt beeldzorg vooral structuur en vrijheid. “Wij kunnen vrij precies plannen wanneer we iemand bellen. Dat geeft cliënten duidelijkheid en voorkomt dat ze lang moeten wachten.”

Zelfstandiger

Ook helpt beeldzorg cliënten om zelfstandiger te worden. Zo leren sommige cliënten met ondersteuning van de wijkzorg medische handelingen zelf uit te voeren, waarna deze begeleiding wordt overgenomen door de medewerkers van de beeldzorg. Zij ondersteunen tijdens de uitvoering van de handelingen, waardoor fysieke zorg kan worden afgebouwd.

Daarnaast maakt beeldzorg het mogelijk om veranderingen bij cliënten sneller op te merken en de zorg tijdig aan te passen. “Wat we vaak zien, is dat er pas aan de bel wordt getrokken, bijvoorbeeld door een dochter, als het al een tijd minder goed gaat. Dan is de zorgvraag vaak direct groot en soms zelfs acuut.” Beeldzorg helpt om dit soort situaties te voorkomen. “Als iemand er opeens onverzorgd uitziet of vragen over eten ontwijkt, rapporteren we dat. Een volgende collega houdt dat in de gaten. Ziet die hetzelfde, dan ondernemen we meteen actie.” De wijkzorg wordt geïnformeerd en kan waar nodig passende zorg bieden. Zo worden problemen eerder gesignaleerd en wordt voorkomen dat ze verergeren.

Wennen aan de techniek

Niet iedere cliënt is meteen enthousiast. Veel ouderen moeten wennen aan de techniek en aan het idee dat zorg op afstand plaatsvindt. Volgens Zeegers verdwijnt die twijfel vaak snel. “In het begin vinden mensen het spannend, maar na een paar keer zijn de meesten om.” Ook kan tijdelijk extra begeleiding helpen. In de eerste weken kan iemand bijvoorbeeld ondersteuning krijgen van de wijkzorg bij het gebruik van de tablet.

Beeldzorg kan het fysieke contact niet vervangen. Dat merkt ook cliënt en gebruiker meneer Hesse. “Het praten is makkelijker als je echt tegenover elkaar zit en elkaar bij wijze van spreken kunt aanraken,” zegt hij.Ook hij moest in het begin wennen, maar gebruikt de methode inmiddels een jaar. Waar eerst drie keer per dag iemand langskwam, is dat nu nog één keer, aangevuld met beeldcontact.

Meneer Hesse ziet zowel voordelen als nadelen. Hij vindt het prettig dat hij zorgmedewerkers kan zien en spreken via de tablet. Tegelijk mist hij het persoonlijke contact. Zijn belangrijkste inzicht: “Het is geen middel om het alleen zijn tegen te gaan, maar wel de echte eenzaamheid, want je hebt toch contact met mensen.”

Volgens hem vraagt beeldzorg ook iets van de gebruiker. “Je moet over de drempel heen stappen en meegaan met de tijd. Anders heb je niets.”

Opvangen personeelstekort

Beeldzorg speelt ook een rol in het opvangen van personeelstekorten. Zorgmedewerkers kunnen meerdere cliënten helpen zonder reistijd. Daarnaast biedt het werk nieuwe mogelijkheden voor medewerkers die fysiek minder belastbaar zijn. In het beeldzorgteam van Coloriet werkt een aantal collega’s die hun werk in de wijk niet meer (volledig) kunnen doen. Zeegers kwam zelf ook in de ziektewet terecht en is blij dat ze haar werk in de zorg op deze manier weer heeft kunnen oppakken. “Vroeger viel je dan uit of moest je je laten omscholen,” zegt ze. “Nu kun je toch in de zorg blijven werken en je ervaring inzetten in werk waar je passie voor hebt.”

Beeldzorg werkt niet in alle situaties. Vooral het moment van inzetten is belangrijk. Bij mensen met verder gevorderde dementie of bij cliënten die handelingen niet meer veilig zelfstandig kunnen uitvoeren, blijft fysieke zorg nodig. “Als iemand bijvoorbeeld fouten maakt met medicatie of het toedienen van insuline, dan moet de wijkzorg weer langskomen,” legt Zeegers uit.

Beeldzorg wordt gezien als een aanvulling op de bestaande zorg en niet als vervanging. In veel gevallen kan fysieke zorg worden uitgesteld of gecombineerd worden met beeldzorg.

Conclusie: voor cliënten betekent beeldzorg meer zelfstandigheid en flexibiliteit. Voor de zorg helpt het om de groeiende vraag op te vangen en personeel flexibeler en op andere manieren in te zetten.

Maar zoals meneer Hesse het samenvat: het blijft een hulpmiddel. “Je kunt elkaar zien en spreken, maar het is geen persoonlijk contact zoals in het echt.”