Vijf misverstanden over stemmen

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart leven er verschillende ideeën over stemmen en verkiezingen. Sommige daarvan kloppen niet helemaal.

Hieronder staan een aantal veelvoorkomende misverstanden en hoe het in de praktijk werkt.

1. “Mijn ene stem maakt toch geen verschil”
Bij verkiezingen worden alle geldige stemmen meegeteld bij de verdeling van zetels in de gemeenteraad. Het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel wordt berekend met de kiesdeler: het totaal aantal geldige stemmen gedeeld door het aantal zetels.

Iedere extra stem kan invloed hebben op het aantal zetels dat een partij krijgt. Ook kleine verschillen in stemmen kunnen de verdeling van zetels veranderen.

2. “Een blanco stem gaat naar de grootste partij”
Een blanco stem is een leeg stembiljet waarop geen kandidaat is aangekruist. Blanco stemmen tellen niet mee voor de zetelverdeling en worden dus niet bij een partij opgeteld.

Wel tellen blanco stemmen mee voor de opkomst: het aantal mensen dat naar het stembureau is gekomen om te stemmen.

3. “Je stemt alleen op een partij”
Op het stembiljet staat een lijst met kandidaten. Kiezers brengen hun stem uit op één kandidaat van een partij.

De volgorde van de kandidatenlijst bepaalt meestal wie een zetel krijgt. Maar een kandidaat kan ook met voldoende voorkeurstemmen naar voren schuiven op de lijst.

Bij gemeenteraadsverkiezingen ligt de voorkeursdrempel meestal op 25 procent van de kiesdeler. Kandidaten die deze drempel halen, kunnen met voorrang een zetel krijgen.

4. “Niet stemmen is hetzelfde als blanco stemmen”
Niet stemmen en blanco stemmen zijn twee verschillende dingen.
• Niet stemmen: uw stem telt nergens mee.
• Blanco stemmen: uw stem telt wel mee voor de opkomst, maar niet voor de zetelverdeling.
In beide gevallen heeft de stem geen invloed op de verdeling van zetels tussen partijen.

5. “Kleine partijen maken geen kans”
Bij gemeenteraadsverkiezingen in Nederland geldt geen vaste kiesdrempel. Partijen kunnen een zetel krijgen als zij voldoende stemmen halen voor de kiesdeler.

Daarnaast kunnen partijen via de verdeling van restzetels alsnog een zetel krijgen. Dat betekent dat ook kleinere partijen vertegenwoordigd kunnen raken in de gemeenteraad.

Verkiezingen in Zeewolde

Op woensdag 18 maart kunnen inwoners van Zeewolde hun stem uitbrengen voor de gemeenteraad. De stembureaus zijn geopend van 07.30 tot 21.00 uur. Na sluiting van de stembureaus worden de stemmen geteld. Later wordt de officiële uitslag vastgesteld.

Kader: Zo werkt de kiesdeler in drie stappen
De verdeling van zetels in de gemeenteraad gebeurt met behulp van de kiesdeler. Dat is het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel.
1 Alle geldige stemmen tellen
Na de verkiezingen worden alle geldige stemmen bij elkaar opgeteld. Alleen stemmen op kandidaten tellen mee voor de zetelverdeling.
2 Delen door het aantal zetels
Het totaal aantal geldige stemmen wordt gedeeld door het aantal zetels in de gemeenteraad.
3 Dat aantal stemmen is één zetel
Het resultaat van deze berekening is de kiesdeler: het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel.

Voorbeeld: zo werken kiesdeler en restzetels

Stel dat er een verkiezing is met 1.000 geldige stemmen en 5 zetels in de gemeenteraad.

Stap 1: De kiesdeler berekenen

1.000 stemmen ÷ 5 zetels = 200 stemmen
Dat betekent dat een partij 200 stemmen nodig heeft voor één zetel.

Stap 2: Zetels verdelen

De stemmen zijn als volgt verdeeld:

Partij                  Stemmen
Partij A               420
Partij B               310
Partij C               170
Partij D              100

Nu worden eerst de volle zetels verdeeld.

Partij A → 420 stemmen → 2 zetels (400 stemmen gebruikt)

Partij B → 310 stemmen → 1 zetel (200 stemmen gebruikt)

Partij C → 170 stemmen → 0 zetels

Partij D → 100 stemmen → 0 zetels

Er zijn nu 3 zetels verdeeld.
Er blijven 2 zetels over.

Stap 3: Restzetels

Nu wordt gekeken welke partij de meeste overgebleven stemmen heeft.

Overgebleven stemmen:

Partij                  Reststemmen

Partij A               20
Partij B               110
Partij C               170
Partij D               100

De eerste restzetel gaat naar Partij C (170 stemmen).
De tweede restzetel gaat naar Partij B (110 stemmen).

Einduitslag

Partij                  Zetels

Partij A           2
Partij B               2
Partij C               1
Partij D               0

Wat laat dit voorbeeld zien?

-Een partij krijgt een zetel (of meerdere zetels) direct als de kiesdeler wordt gehaald
-Overgebleven stemmen tellen mee bij de verdeling van restzetels
-Ook een partij die de kiesdeler niet haalt, kan soms toch een zetel krijgen via een restzetel