Ali en Nino: de roerende wereld van klank en vertelkunst

DRONTEN – Dat een piano muziek voortbrengt via snaren was ik helemaal vergeten! Hoe werkt het instrument ook alweer precies? Dat moet een mens toch weten? In de theatervoorstelling De Wereld van Ali en Nino vertalen pianiste Daria van den Bercken en verteller Abdelkader Benali het beroemde, gelijknamige boek uit 1937 naar een gemusiceerd en verteld verhaal. Bij de scène waarin Ali en Nino naar Teheran reizen bespeelt Van den Bercken rechtstreeks de snaren in het binnenwerk van de piano, wat een oriëntaalse sfeer oproept.

Een dramatisch plot

Het plot is als volgt. De islamitische jongen Ali Khan wordt verliefd op het christelijke meisje Nino Kipiani, dat de school tegenover die van hem bezoekt. Ali vraagt Nino’s vader, een Georgiër, om haar hand. Tijdens het wachten op antwoord vinden heftige gebeurtenissen plaats, zowel in het persoonlijke leven van Ali Khan als in de wereld, waar de Eerste Wereldoorlog woedt. Ali Khan en Nino trouwen toch, maar nadat zij een kind op de wereld brengen gaat het heftige leven door. Azerbeidzjan wordt bedreigd door de Russische bolsjewieken, Nino vlucht de stad uit met hun kind en Ali Khan blijft om voor de onafhankelijkheid te strijden.

De tijd en de heersende wetten

Benali en Van den Bercken hebben het verhaal over de liefde tussen de islamitische Ali en de christelijke Nino in het Azerbeidjaanse Baku zelf bewerkt tot een theaterstuk met muziek. De weelderige pianostukken zorgen samen met de sfeerbeschrijvingen, plotwendingen, het taalgebruik en de lichaamstaal voor een vaart en verbeeldingskracht die even krachtig is als in een film.

De tijd van het verhaal, die van rond de Eerste wereldoorlog, was een tijd van klanken, zonder film of televisie. Het was de tijd dat het primitieve leven in Azerbeidzjan instituten kreeg als lyceums en conservatoria en rechten als het vrouwenstemrecht. In het land werd olie ontdekt, die rijkelijk vloeide. De samenleving werd een meer gestructureerde maatschappij. Maar ondertussen golden in Azerbeidzjan ook de oude wetten van ‘oog om oog, tand om tand’.

Kunstig vertellen

In de spraakkunst van de verteller en de gesprekken tussen Ali Khan en zijn vriendin, vader of schoonvader vallen de poëtische zinnen en slapstickachtige lichaamstaal op, naast de rijke geschiedenis van culturen.  In een tijd zonder beelden zorgde vertelkunst voor levendigheid. Deze directe kunst is juist in de landen richting het Oosten gecultiveerd, wat ook de schrijver A. den Doolaard met liefde heeft beschreven. Kunnen wij ons met die kunst verrijken? Is dat iets om de vluchtige beelden van televisie, internet en telefoon mee aan te vullen?

Volgens de suppoost van De Meerpaal kwamen de bezoekers van Ali en Nino onder de indruk de zaal uit. Dat de laatste plotwending er mij één te veel was kon mijn genoegen bij dit stuk niet drukken. De luchtigheid van Benali met zijn taalgebruik van gevarieerde woorden, kalme articulatie en licht verwonderde blik. Het reliëf van Den Bercken, met haar pianospel van roffelende stappen, klaterende vrolijkheid en wringende situaties door schurende noten. Samen brachten zij een geschiedenis van menselijkheid die ons niet in de koude kleren is gaan zitten. Aan het einde van de voorstelling voelt nader onderzoek naar die menselijkheid als een must. Net als de drang te weten hoe de piano werkt.